Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Piszu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 listopada 2018r.

Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSR Anna Gajewska

Protokolant: sekretarka Agnieszka Zuzga

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2018r.

sprawy z powództwa E. K.

przeciwko Towarzystwu (...) S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę

o r z e k a

I.  Zasądza od pozwanego Towarzystwu (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki E. K. kwotę 51.000 zł (pięćdziesiąt jeden tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 13 września 2018 roku do dnia zapłaty.

II.  Zasądza od pozwanego Towarzystwu (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki E. K. kwotę 5.417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

III.  Nakazuje pobrać od pozwanego Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Piszu kwotę 4.107,52 zł (cztery tysiące sto siedem złotych 52/100) tytułem opłaty sądowej od pozwu, od uiszczenia której powódka była zwolniona oraz nie pokrytych wydatków na opinie biegłych.

Sygn. akt I C 1120/17

UZASADNIENIE

E. K. wytoczyła powództwo przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty 51 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną po śmierci córki, wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 4 września 2017 roku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że w dniu 18 lutego 2002 roku na drodze K. - PGR Ś. w gminie B. doszło do wypadku komunikacyjnego, w wyniku którego śmierć poniosła córka powódki M. K.. Sprawca wypadku, skazany prawomocnym wyrokiem karnym Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 6 października 2005 roku, J. W., naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując niesprawnym technicznie autobusem marki „Ikarus-256” o nr rej. (...), w którym niesprawny był mechanizm otwierania i zamykania drzwi przednich, co zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących, jak również nie zachowując należytej ostrożności podczas przewożenia uczniów Szkoły Podstawowej w K. od miejsca ich zamieszkania, doprowadził do tego, że przewożona autobusem siedmioletnia M. K. podczas jazdy wypadła przez niesprawne drzwi, wpadła pod tylne prawe koło pojazdu i została przejechana przez autobus.

Powódka wskazała, że w toczącym się przed Sądem Okręgowym w Olsztynie I Wydziałem Cywilnym postępowaniu w sprawie I C 667/16, ustalone zostało, że sprawca, J. w., w dacie wypadku objęty był ważną polisą ubezpieczeniową OC o numerze (...), obowiązującą w okresie od 26.10.2001r. do 25.10.2002r., wystawioną przez (...) Dnia 30 listopada 2006 roku spółka (...) została przejęta przez (...)która to spółka następnie w dniu 28 grudnia 2012 roku połączyła się z pozwanym Towarzystwem (...) S.A. z siedzibą w W.. Tym samym pozwana ponosi odpowiedzialność za skutki przedmiotowego wypadku.

W związku z powyższym, pismem z 4 sierpnia 2017 roku powódka wezwała pozwaną do zapłaty kwoty 100 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i cierpienie. Pismem z 10 sierpnia 2017 roku pozwana potwierdziła przyjęcie zawiadomienia o szkodzie i decyzją z 1 września 2017 roku przyznała powódce zadośćuczynienie w wysokości 22 100 złotych.

Na marginesie powódka wskazała, że Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 30 stycznia 2015 roku (sygn. akt I ACa 738/14) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 30 maja 2014 roku, wydany w sprawie I C 686/13 z powództwa E. K. i K. K. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę, w ten sposób, że pomniejszył zasądzone kwoty zadośćuczynienia w wysokości po 100 000 złotych do kwot po 30 000 złotych wobec stwierdzenia braku legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanego, albowiem polisa ubezpieczeniowa odpowiedzialności cywilnej nr 900 800 577 260, zawarta w (...) S.A. na autobus marki „Ikarus-256”, wygasła w październiku 2001 roku i w dniu wypadku nie obowiązywała.

Powódka podniosła, że jej zmarła córka była dzieckiem pogodnym, uczynnym, pełnym radości, bardzo kochającym swoją mamę i lubiącym spędzać z nią czas. Często pomagała mamie w pracach domowych, tj. w sprzątaniu, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków. Razem jeździły na rowerze, spacerowały. Śmierć córki wywołała u powódki poczucie osamotnienia, pustki, żalu i rozgoryczenia. Do dnia dzisiejszego nie poradziła sobie z jej stratą. Obserwując rówieśniczki córki, które obecnie są dorosłymi kobietami, żonami, matkami, powódka nie może pogodzić się z faktem, że została pozbawiona możliwości wychowywania swojej jednej córki, uczestniczenia w jej dorastaniu, uczestniczenia w przygotowaniach do jej ślubu, pomagania jej w wychowywaniu dzieci, czy udzielania jej wskazówek dotyczących prowadzenia gospodarstwa domowego. Powódka bardzo tęskni za córką, brakuje jej wspólnych rozmów, jak i samej obecności córki. W życiu codziennym popada w nastroje depresyjne, bądź też nadpobudliwe. Spadła jej aktywność życiowa, ma trudności z koncentracją i snem, jest rozdrażniona, towarzyszy jej nieustające uczucie żalu i niepowetowanej straty. Powyższe stany przekładają się na jej funkcjonowanie w rodzinie, pracy i społeczności lokalnej. Dlatego przedmiotowe roszczenie jest zdaniem powódki w pełni uzasadnione pomimo kwoty 30 000 złotych zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 30 maja 2014 roku w sprawie I C 686/13 oraz kwoty 22 100 złotych przyznanej przez pozwaną decyzją z 1 września 2017 roku.

Odnośnie daty odsetek powódka wskazała, że dochodzi odsetek od dnia następnego po upływie 30-dniowego terminu od dnia zawiadomienia pozwanej o szkodzie i związanych ze szkodą roszczeniach, co nastąpiło pismem z 4 sierpnia 2017 roku.

Pozwana Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniosła o odrzucenie pozwu, zaś w przypadku nieuwzględniania wniosku o odrzucenie pozwu, wniosła o oddalenie powództwa w całości.

W pierwszej kolejności pozwana podniosła zarzut powagi rzeczy osądzonej. Wskazała, że w odpowiedzi na pozew z dnia 26 listopada 2013 roku, złożonej do sprawy I C 686/13 toczącej się przed Sądem Okręgowym w Olsztynie, pozwana potwierdziła zawarcie umowy ubezpieczenia OC ze sprawcą zdarzenia. Obecnie skierowany pozew dotyczy tego samego zdarzenia. W dacie zamknięcia rozprawy w sprawie I C 686/13, sprawcę zdarzenia i pozwaną łączyła ważna umowa ubezpieczenia, potwierdzona plisą wydaną przez (...), której istnieniu pozwana nie tylko nie zaprzeczała, ale wręcz ją potwierdziła w pierwszej czynności przed Sądem. Skoro powódka nie zgadzała się z rozstrzygnięciem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, co wprost potwierdza niniejszy pozew, winna była skorzystać z przysługujących jej środków prawnych, a nie wytaczać nowe powództwo o tożsame roszczenie. W ocenie strony pozwanej, w obu sprawach – toczącej się przed Sądem Okręgowym w Olsztynie, Sądem Apelacyjnym w Białymstoku i przed tutejszym Sądem, zachodzi tożsamość zarówno stron, jak i przedmiotu postępowania, co czyni zasadnym odrzucenie pozwu.

Uprzedzając ewentualny zarzut strony powodowej, oparty na twierdzeniu, że pozwana w toku likwidacji szkody w 2017 roku dokonała wypłaty zadośćuczynienia i nie kwestionowała zasadności roszczenia, pozwana wskazała, że okoliczność ta nie pozbawia jej możliwości kwestionowania w postępowaniu sądowym swojej odpowiedzialności tak co do zasady, jak i co do wysokości, gdyż w tym wypadku mamy do czynienia z tzw. uznaniem niewłaściwym, tj. nie z czynnością prawną, a jedynie z przyznaniem obowiązku świadczenia wynikającego z innego źródła.

W przypadku nie podzielenia przez Sąd powyższego stanowiska, pozwana wniosła o oddalenie powództwa wskazując, iż dochodzone roszczenie jest nadmierne i powodowałoby nieuzasadnione wzbogacenie powódki. Ponadto, zdaniem pozwanej, obecnie nie jest możliwe obiektywne i zgodne z rzeczywistym stanem określenie rozmiarów cierpienia powódki, a więc i rozmiaru doznanej przez nią krzywdy. Ponadto, biorąc pod uwagę, że od daty śmierci małoletniej M. K. minęło ponad 15 lat, stan emocjonalny powódki może być również wynikiem innych negatywnych przeżyć w jej życiu.

Pozwana zanegowała także zasadność uznania roszczenia o odsetki od daty innej niż data wyrokowania.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 18 lutego 2002 roku na drodze K. - PGR Ś. w gminie B. doszło do wypadku komunikacyjnego. J. W. naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując niesprawnym technicznie autobusem marki „Ikarus-256” o nr rej. (...), w którym niesprawny był mechanizm otwierania i zamykania drzwi przednich, co zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących, jak również nie zachowując należytej ostrożności podczas przewożenia uczniów Szkoły Podstawowej w K. od miejsca ich zamieszkania, doprowadził do tego, że przewożona autobusem siedmioletnia M. K. podczas jazdy wypadła przez niesprawne drzwi, wpadła pod tylne prawe koło pojazdu i została przejechana przez autobus doznając obrażeń ciała w następstwie których zmarła na miejscu zdarzenia.

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 6 października 2005 roku wydanym w sprawie II K 542/02, J. W. został uznany winnym popełnienia czynu z art. 177 § 2 k.k. i za to skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby.

(okoliczności bezsporne, dowód: odpis wyroku Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 06.10.2005r. k. 11-14)

W dniu 7 listopada 2013 roku E. K. i K. K., rodzice zmarłej M. K., wytoczyli przed Sądem Okręgowym w Olsztynie powództwo przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę na rzecz każdego z powodów kwoty 100 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek śmierci córki, z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I C 686/13.

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem wydanym 30 maja 2014 roku w sprawie I C 686/13 zasądził od Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz E. K. i K. K. kwoty po 100 000 złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 4 listopada 2013 roku.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła strona pozwana.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem wydanym 30 stycznia 2015 roku pod sygn. akt I ACa 738/14 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz E. K. i K. K. kwoty po 30 000 złotych tytułem zadośćuczynienia i oddalił ich powództwa w pozostałych częściach. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło ustalenie faktu, że polisa ubezpieczeniowa odpowiedzialności cywilnej nr 900 800 577 260, zawarta w pozwanym Towarzystwie (...) S.A. na autobus marki „Ikarus-256”, wygasła w październiku 2001 roku i w dacie przedmiotowego wypadku nie obowiązywała. Tym samym pozwany ubezpieczyciel nie miał w tym procesie legitymacji biernej. W związku z powyższym, działając w granicach zaskarżenia, Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację w całości i zmienił wyrok oddalając powództwo w części kwestionowanej przez stronę pozwaną.

(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 30.05.2014r. wraz z pisemnym uzasadnieniem k. 136 i 142-144 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 30.01.2015r. wraz z pisemnym uzasadnieniem k. 184 i 187-188v akt sprawy I C 686/13 Sądu Okręgowego w Olsztynie)

W związku z powyższym ustaleniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, w dniu 19 września 2016 roku E. K. wytoczyła przed Sądem Okręgowym w Olsztynie powództwo przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu w W. o zapłatę kwoty 80 000 złotych tytułem za krzywdę doznaną wskutek śmierci córki, z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 28 grudnia 2015 roku do dnia zapłaty. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I C 667/16.

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem wydanym 10 października 2017 roku w sprawie I C 667/16 oddalił powództwo, wobec ustalenia, iż w dacie przedmiotowego wypadku, autobus marki „Ikarus-256” o numerze rejestracyjnym (...) posiadał ważną umowę ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej o numerze polisy (...) zawartą z (...).U. S.A., obejmującą ochroną okres od 26 października 2001 roku do 25 października 2002 roku.

(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 10.10.2017r. wraz z pisemnym uzasadnieniem k. 216 i 232a-236 akt sprawy I C 667/16 Sądu Okręgowego w Olsztynie)

(...) Spółka Akcyjna w dniu 30 listopada 2006 roku została przejęta przez (...) Spółkę Akcyjną, która to spółka w dniu 28 grudnia 2012 roku połączyła się z Towarzystwem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. i które to Towarzystwo przejęło prawa i zobowiązania (...) Asekuracja T.U. S.A.

(okoliczności bezsporne)

Pismem z 4 sierpnia 2017 roku E. K. na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. wezwała Towarzystwo (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. do zapłaty kwoty 100 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek śmierci córki poniesionej w wyniku wypadku komunikacyjnego z 18 lutego 2002 roku.

Pismem z 10 sierpnia 2017 roku Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna wezwała E. K. do podania dodatkowych informacji i przedłożenia wskazanych w tym piśmie dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie stanu faktycznego, zasadności zgłoszonych roszczeń i wysokości zadośćuczynienia.

Decyzją z 1 września 2017 roku ubezpieczyciel przyznał i wypłacił E. K. kwotę 22 100 złotych tytułem zadośćuczynienia.

(okoliczności bezsporne, dowód: pismo z 04.08.2017r. k. 31-32; pismo z 10.08.2017r. k. 33; decyzja z 01.09.2017r. k. 37-37v)

Zmarła M. K. w dacie wypadku miała 8 lat. Była bardzo aktywnym, radosnym i pomocnym dzieckiem.

W dniu wypadku E. K. czekała na powrót córki i syna ze szkoły. Autobus się spóźniał. Zaniepokojona wyszła przed dom. Nagle usłyszała krzyk, że pół kilometra od domu wydarzył się wypadek i jej córka prawdopodobnie nie żyje. Pobiegła. Nie pamięta, jak znalazła się na miejscu wypadku. Widziała ciało córki tuż przed tym, jak zostało przykryte. Zemdlała.

Śmierć córki wywołała u E. K. silną reakcję szoku. W jej pamięci zachowany jest przerażający obraz ciała córki. Natężenie reakcji emocjonalnych było znaczne i wymagało interwencji farmakologicznej. Z powodu stanu psychicznego nie była zdolna do udziału w pogrzebie dziecka. Przespała go. Okres pierwszego tygodnia po śmierci córki pamięta jedynie fragmentarycznie. Jej stan emocjonalny przez 4-5 miesięcy regulowany był farmakologicznie. W tym okresie miała znacznie obniżony nastrój, pojawiły się myśli samobójcze, towarzyszył jej niepokój, zaburzenia snu. Nie była w stanie wypełniać obowiązków wynikających z roli żony, matki, gospodyni domowej, unikała kontaktów towarzyskich. Wymagała pomocy w codziennym funkcjonowaniu oraz w opiece nad 10-letnim synem – wsparciem była jej matka, młodsza siostra oraz ksiądz, z którym rozmowy przynosiły jej ulgę. Pogorszyły się jej relacje z mężem, który zamknął się w sobie, nie chciał mówić o śmierci córki, zaczął spożywać więcej alkohol. Stan psychiczny uniemożliwiał jej także wykonywanie pracy zawodowej. Po czterech miesiącach, chroniąc się przed ciągłym przygnębieniem i natrętnymi myślami dotyczącymi traumatycznego zdarzenia, uciekła w pracę. Był to, i do dnia dzisiejszego jest, mechanizm obronny stosowany przez nią w celu unikania konfrontacji z doświadczanymi emocjami, uczuciami, myślami. E. K. podejmuje się szeregu prac, by jak najmniej czasu spędzać w domu, w którym czuje się uwięziona i w którym żyje samotnie, bowiem w ostatnich latach jej mąż i rodzice zmarli, a dorosły już syn wyjechał za granicę. Nadal nie pogodziła się ze śmiercią córki. Raz w tygodniu odwiedza jej grób. Obserwując rówieśniczki córki, nie może pogodzić się z faktem, że została pozbawiona możliwości wychowywania swojej jednej córki, uczestniczenia w jej dorastaniu, uczestniczenia w przygotowaniach do jej ślubu, pomagania jej w wychowywaniu dzieci. Wyjechała z miejsca zamieszkania, gdy odbywał się ślub jednej z koleżanek córki.

W funkcjonowaniu E. K. występują zaburzenia depresyjne, które mają charakter przewlekły i pozostają w związku z tragiczną śmiercią córki oraz przebiegiem procesu żałoby. Nadal w dominujący sposób stosuje mechanizm obronny typu unikanie. Reakcje płaczu, ruminacje, unikanie okoliczności, które wzbudzają wspomnienia czy też konfrontują ją ze świadomością, że jej córka nie doświadczy takich sytuacji, jak jej rówieśnicy, wskazują, że nadal doświadcza żalu i smutku, a także dysfunkcjonalnych negatywnych emocji i myśli dotyczących własnej teraźniejszości oraz przyszłości.

Tragiczna śmierć córki spowodowała u E. K. zmianę stanu psychicznego w postaci żałoby powikłanej przedłużonymi i utrzymującymi się objawami depresyjnymi, co znacznie zaburzało jej funkcjonowanie i wymagało okresowego leczenia farmakologicznego, w związku z czym doznała 8% trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Od czasu orzekania przez Sąd Okręgowy w Olsztynie w przedmiocie zadośćuczynienia, z uwagi na nowe okoliczności takie jak: śmierć rodziców, śmierć męża i wyjazd syna z kraju, u E. K. nie nastąpiły zmiany w odczuwaniu skutków śmierci córki, natomiast doszło do utrwalenia schematu radzenia sobie samodzielnie w sytuacjach emocjonalnie dla niej trudnych (tj. z opuszczeniem, utratą), a tym samym do utrzymywania się u niej objawów depresyjnych.

(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii k. 100-102v; opinia biegłego sądowego z zakresu psychologii k. 103-106; zeznania świadków: A. O. k. 67v-68, B. M. k. 68, L. K. k. 81-81v; zeznania powódki k. 121v-122)

Sąd zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż podniesiony przez stronę pozwaną zarzut powagi rzeczy osądzonej jest chybiony.

Podkreślenia wymaga, że źródłem roszczenia powódki i jej męża w sprawie I C 686/13 toczącej się przed Sądem Okręgowym w Olsztynie i prawomocnie zakończonej, była polisa ubezpieczeniowa odpowiedzialności cywilnej o numerze 900 800 577 260, zawarta w pozwanym Towarzystwie (...) S.A. na autobus marki „Ikarus-256”, która to polisa, jak ustalono dopiero w postępowaniu apelacyjnym, wygasła w październiku 2001 roku i w dacie przedmiotowego wypadku nie obowiązywała. Tylko z uwagi na konieczność działania w granicach zaskarżenia, Sąd Apelacyjny nie oddalił powództwa wobec braku legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanego, lecz zmienił wyrok i oddalił powództwo w części zaskarżonej przez pozwanego.

Tymczasem źródłem przedmiotowego roszczenia powódki jest polisa ubezpieczeniowa odpowiedzialności cywilnej o numerze (...) , obowiązująca w okresie od 26.10.2001r. do 25.10.2002r., wystawiona przez (...).U. S.A. Pozwane Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. przejęło prawa i zobowiązania z tytułu tejże polisy dopiero od 28 grudnia 2012 roku, to jest od dnia połączenia się z (...) Asekuracja T.U. S.A. będącą następcą prawnym(...)

W niniejszej sprawie nie mamy zatem do czynienia z powagą rzeczy osądzonej.

Bezspornym jest, że powódce, jako najbliższemu członkowi rodziny zmarłej M. K., nie przysługuje roszczenie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 446 § 4 k.c., gdyż śmierć nastąpiła na skutek deliktu przed 3 sierpnia 2008 roku, tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731), na mocy której do art. 446 k.c. został wprowadzony § 4.

Cytowana ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów intertemporalnych, a zatem – zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 3 k.c. – art. 446 § 4 k.c. nie ma mocy wstecznej i nie znajduje zastosowania do stanów faktycznych zaistniałych przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy.

Nie oznacza to jednak, że w związku z doznaną krzywdą powstałą na skutek zgonu córki, powódka nie może domagać się skutecznie zadośćuczynienia na podstawie innych przepisów.

Pogląd, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na mocy art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c., gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu jaki miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego należy uznać za ugruntowany. W orzecznictwie tym podkreśla się, że wprowadzenie art. 446 § 4 k.c. doprowadziło jedynie do zmiany w sposobie realizacji roszczenia przez skonkretyzowanie osób uprawnionych do jego dochodzenia oraz przesłanek jego stosowania. Natomiast najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku (wejście w życie art. 446 § 4 k.c.) (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 roku, III CZP 76/10, Lex nr 604152; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.05.2011r., II CSK 537/10, Lex nr 846563; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.01.2010r., IV CSK 307/09, Lex nr 846563).

Do przesłanek odpowiedzialności na podstawie art. 448 k.c. zalicza się naruszenie dobra osobistego, powodujące szkodę niemajątkową oraz związek przyczynowy między tym naruszeniem a szkodą niemajątkową, która spowodowana jest naruszeniem. Przesłanką odpowiedzialności art. z 448 k.c. jest także nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 roku w sprawie V CKN 1581/00).

Katalog dóbr osobistych, do którego odwołuje się art. 23 k.c., ma charakter otwarty. Przepis ten wymienia dobra osobiste człowieka pozostające pod ochroną prawa cywilnego w sposób przykładowy, uwzględniając te dobra, które w praktyce mogą być najczęściej przedmiotem naruszeń. Nie budzi jednak wątpliwości, że przedmiot ochrony oparty na podstawie art. 23 i 24 k.c. jest znacznie szerszy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych różnie nazywane jest dobro osobiste podlegające ochronie, którego naruszenie uzasadnia żądania zapłaty zadośćuczynienia w razie śmierci osoby bliskiej. Zgodnie z pierwszym kierunkiem orzeczniczym dobro to ujmowane jest jako „więź rodzinna”. Według kolejnego kierunku jest to „więź rodzinna, której zerwanie powoduje ból, cierpienie i rodzi poczucie krzywdy”. Zgodnie z innymi kierunkami jest to „prawo do życia rodzinnego”, „więź emocjonalna łącząca osoby bliskie - jednak z kręgu najbliższych członków rodziny”, „szczególna więź rodziców z dzieckiem”, „prawo do życia w związku małżeńskim, posiadania ojca i życia w pełnej rodzinie”.

Nie ulega wątpliwości, że rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, podlega ochronie prawa. Dotyczy to odpowiednio ochrony prawa do życia rodzinnego obejmującego istnienie różnego rodzaju więzi rodzinnych. Dobro rodziny jest nie tylko wartością powszechnie akceptowaną społecznie, ale także uznaną za dobro podlegające ochronie konstytucyjnej. Więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę, zapewniając członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc w wychowaniu dzieci i zapewnieniu im możliwości kształcenia oraz pomoc w dochowaniu rodziców.

W przedmiotowej sprawie przesłanki art. 448 k.c. zostały spełnione. Nie budzi wątpliwości Sądu, że w wyniku śmierci córki doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie i utrzymania szczególnej więzi rodzinnej (matka-córka), co spowodowało szkodę niemajątkową. Ponad wszelką wątpliwość powódkę łączyła ze zmarłą córką silna i świadoma więź emocjonalna, co jednoznacznie potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie – zeznania świadków, zeznania powódki oraz opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii i z zakresu psychologii. Nie budzi wątpliwości spełnienie również ostatniej z wymienionych przesłanek art. 448 k.c., a więc bezprawne i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego, bowiem przyczyna śmierci małoletniej M. K. jest bezsporna.

Jak wynika z treści opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz biegłego z zakresu psychologii, śmierć ukochanej córki była dla powódki przeżyciem niezmiernie traumatycznym. Wywołała u powódki silne reakcje emocjonalne, co wymagało interwencji farmakologicznej przez 4-5 miesięcy. W tym okresie powódka miała znacznie obniżony nastrój, pojawiły się myśli samobójcze, towarzyszył jej niepokój, zaburzenia snu. Nie była w stanie wypełniać obowiązków wynikających z roli żony, matki, gospodyni domowej, unikała kontaktów towarzyskich. Wymagała pomocy w codziennym funkcjonowaniu oraz w opiece nad 10-letnim synem. Stan psychiczny uniemożliwiał jej także wykonywanie pracy zawodowej. Po czterech miesiącach, chroniąc się przed ciągłym przygnębieniem i natrętnymi myślami dotyczącymi traumatycznego zdarzenia, uciekła w pracę. Był to, i do dnia dzisiejszego jest, mechanizm obronny stosowany przez nią w celu unikania konfrontacji z doświadczanymi emocjami, uczuciami, myślami. W funkcjonowaniu powódki występują zaburzenia depresyjne, które mają charakter przewlekły i pozostają w związku z tragiczną śmiercią córki oraz przebiegiem procesu żałoby. Powódka nadal doświadcza żalu i smutku, a także dysfunkcjonalnych negatywnych emocji i myśli dotyczących własnej teraźniejszości oraz przyszłości. W dominujący sposób nadal stosuje mechanizm obronny typu unikanie konfrontacji z doświadczanymi emocjami i uczuciami.

Biegli zgodnie stwierdzili, że od czasu orzekania przez Sąd Okręgowy w Olsztynie w przedmiocie zadośćuczynienia, z uwagi na nowe okoliczności takie jak: śmierć rodziców, śmierć męża i wyjazd syna z kraju, u powódki nie nastąpiły zmiany w odczuwaniu skutków śmierci córki, natomiast doszło do utrwalenia schematu radzenia sobie samodzielnie w sytuacjach emocjonalnie dla niej trudnych (tj. z opuszczeniem, utratą), a tym samym do utrzymywania się u niej objawów depresyjnych.

Zdaniem biegłego sądowego z zakresu psychiatrii, tragiczna śmierć córki spowodowała zmianę stanu psychicznego powódki, co uzasadnia ustalenie 8% trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Sąd w pełni podzielił opinie sporządzone na potrzeby niniejszej sprawy przez biegłą psychiatrę i psycholog. Wskazać należy, iż opinie te zostały sporządzone po uprzednim przebadaniu powódki. Opinie są jasne i pełne, wyjaśniają wszystkie istotne okoliczności, a równocześnie są poparte wiedzą i doświadczeniem zawodowym biegłego. Ponadto nie były kwestionowane przez strony.

Bezspornym jest, że śmierć osoby najbliższej powoduje uczycie żalu, smutku i przygnębienia u każdego człowieka. Jednak największą tragedią, jaka może przydarzyć się człowiekowi, jest utrata własnego dziecka. Śmierć dziecka stanowi jedno z najtrudniejszych wydarzeń życiowych. Trudno jest obiektywnie zmierzyć rozmiar cierpienia, na jakie narażony jest rodzic po stracie dziecka. Z całą pewnością cierpienie jest tym bardziej nasilone, jeżeli śmierć dziecka jest niespodziewana i nieuzasadniona, co miało miejsce w niniejszym przypadku.

Podnieść należy, że zadośćuczynienie określone w art. 448 w zw. z art. 23 i 24 k.c., nie jest rodzajowo odmienne od zadośćuczynienia, o jakim mowa w art. 445 § 1 k.c. czy w art. 446 § 4 k.c. W każdym bowiem wypadku stanowić powinno kompensatę doznanej krzywdy. Możliwe jest zatem odwoływanie się przy określaniu kryteriów ustalania wysokości zadośćuczynienia do kryteriów wypracowanych w orzecznictwie odnoszącym się tak do art. 445 k.c., jak i art. 446 § 4 k.c.

Oceniając przesłanki żądania zadośćuczynienia za krzywdę związaną z tragiczną śmiercią osoby bliskiej, kompetencją Sądu pozostaje uznanie, czy osobie, której szkoda została wyrządzona, w kontekście całokształtu okoliczności faktycznych danego przypadku, należy się zadośćuczynienie i w jakiej wysokości.

Sąd winien mieć na uwadze dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia (np. nerwicy, depresji), roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał się znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, wiek pokrzywdzonego (vide wyrok Sądu Najwyższego z 03.062011r. w sprawie III CSK 279/10). Przyznane zadośćuczynienie ma kompensować nie tyle doznany ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej, gdyż utrata osoby bliskiej zawsze wywołuje ból, lecz przedwczesną utratę członka rodziny. Jednocześnie wysokość zadośćuczynienia odpowiadająca doznanej krzywdzie powinna być odczuwalna dla poszkodowanego i przynosić mu równowagę emocjonalną, naruszoną przez doznane cierpienia psychiczne, powinna odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, ale jednocześnie nie może być źródłem wzbogacenia (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.02.2000r. w sprawie III CKN 582/98 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.11.2007r. w sprawie V CSK 245/07).

W ocenie Sądu kwota 51 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez powódkę E. K. na skutek śmierci małoletniej córki, biorąc pod uwagę sumy wypłacone dotychczas powódce z tytułu zadośćuczynienia (łącznie 52 100 złotych), jest odpowiednia, uwzględnia rodzaj i intensywność więzi łączącej powódkę z córką, rozmiar tragedii, dramatyzm doznań powódki, poczucie osamotnienia i pustki, wstrząs psychiczny wywołany śmiercią córki oraz wystąpienie 8% trwałego uszczerbku na zdrowiu powódki. W ocenie Sądu kwota ta spełnia walor kompensacyjny zadośćuczynienia, odpowiada aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa i jednocześnie nie prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia powódki.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c., Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki dochodzoną pozwem kwotę 51 000 złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami.

W zakresie żądania zasądzenia odsetek od kwot zasądzonych tytułem zadośćuczynienia, wskazać należy, że roszczenie o zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę jest, podobnie jak większość roszczeń deliktowych, uprawnieniem bezterminowym. Stosuje się więc do niego zasadę z art. 455 k.c., w świetle której świadczenie z tego tytułu powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, przy uwzględnieniu rozwiązań szczególnych (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30.05.2014r. w sprawie VI ACa 1455/13, Lex nr 1527296). W tym przypadku jest to regulacja zawarta w przepisie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2013, poz. 392), zgodnie z którym zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie.

Powódka nie udowodniła, kiedy jej pismo z 4 sierpnia 2017 roku (k. 31) w przedmiocie wezwania do zapłaty zadośćuczynienia zostało doręczone pozwanemu. Z całą pewnością w dniu 10 sierpnia 2017 roku pozwany był już zawiadomiony o szkodzie, bowiem z tą datą wystawił pismo wzywające powódkę do podania dodatkowych informacji i przedłożenia wskazanych w tym piśmie dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie stanu faktycznego, zasadności zgłoszonych roszczeń i wysokości zadośćuczynienia (k. 33). Zatem 30-dniowy termin upłynął 10 września 2017 roku, jednakże na skutek omyłki Sąd zasądził odsetki od dnia 13 września 2018 roku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie przepisu § 2 pkt 6) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W tym przypadku jest to kwota 5 400 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 17 złotych tytułem zwrotu opłaty od udzielonego pełnomocnictwa.

Powódka została zwolniona od kosztów sądowych w sprawie (k. 39). Koszty te wyniosły łącznie 4 107,52 złotych, w tym opłata sądowa od pozwu 2 550 zł oraz 1 557,52 zł koszty opinii biegłych sądowych, które tymczasowo zostało pokryte ze środków budżetowych Skarbu Państwa. Dlatego też na podstawie art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2005r., Nr 167, poz. 1398 ze zm.), Sąd nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Piszu kwotę 4 107,52 złotych.