Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Piszu

POSTANOWIENIE

Dnia 31 grudnia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia Magdalena Łukaszewicz

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anita Topa

po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2025 r. na rozprawie

sprawy z wniosku M. S. (1) i J. S. (1)

z udziałem J. S. (2), A. S., I. D., M. S. (2), G. S., K. S., L. E. S., M. S. (2), R. M. (1), R. M. (2), P. M., D. M.

o ustanowienie drogi koniecznej

p o s t a n a w i a:

I.  Ustanowić na nieruchomości – działce gruntu oznaczonej nr geod. (...), położonej w obrębie K. w gminie P., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...) – służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr geod. (...), położonej w obrębie K. w gminie P., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...) - w sposób oznaczony na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę D. Ż. w dniu 12.06.2025 r. (karta 387 akt sprawy), która to mapa stanowi integralną część niniejszego orzeczenia.

II.  Tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej zasądzić od wnioskodawców M. S. (1) i J. S. (1) solidarnie na rzecz:

1.  uczestnika postępowania I. D. kwotę 400 zł (czterysta złotych) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

2.  uczestnika postępowania M. S. (2) kwotę 133,33 zł (sto trzydzieści trzy złote 33/100) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

3.  uczestniczki postępowania G. S. kwotę 133,33 zł (sto trzydzieści trzy złote 33/100) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

4.  uczestniczki postępowania K. S. kwotę 133,33 zł (sto trzydzieści trzy złote 33/100) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

5.  uczestniczki postępowania L. E. S. kwotę 400 zł (czterysta złotych) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

6.  uczestnika postępowania M. S. (2) kwotę 400 zł (czterysta złotych) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności.

II.  Oddalić wniosek w pozostałej części.

III.  Przyznać J. M. kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika postępowania I. D., którą nakazuje wypłacić z zaliczki zapisanej pod poz. (...) sum na zlecenie Sądu Rejonowego w Piszu.

IV.  Zwrócić wnioskodawcom M. S. (1) i J. S. (1) kwotę 232,47 zł (dwieście trzydzieści dwa złote 47/100) tytułem niewykorzystanej zaliczki zapisanej pod poz. (...) sum na zlecenie Sądu Rejonowego w Piszu oraz kwotę 539,90 zł (pięćset trzydzieści dziewięć złotych 90/100) tytułem niewykorzystanej zaliczki zapisanej pod poz. (...) sum na zlecenie Sądu Rejonowego w Piszu.

V.  Ustalić, iż wnioskodawcy i uczestnicy postępowania ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

sędzia Magdalena Łukaszewicz

Sygn. akt I Ns 113/25

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 31 grudnia 2025 roku

M. S. (1) i J. S. (1) wystąpili z wnioskiem o ustanowienie, za jednorazowym wynagrodzeniem, na nieruchomości stanowiącej własność uczestników J. S. (2) i A. S., położonej w obrębie K. w gminie P., oznaczonej nr geod. (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...), oraz na nieruchomości stanowiącej własność H. M., położonej w obrębie K. w gminie P., oznaczonej nr geod. (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...) – służebności drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr geod. (...), położonej w obrębie K. w gminie P., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...). Nadto wnioskodawcy wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od uczestników kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uczestnicy postępowania J. S. (2) i A. S. wnieśli o oddalenie wniosku w całości i o zasądzenie na rzecz każdego z nich od wnioskodawców solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty od udzielonych pełnomocnictw, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i § 1 ¹ k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

W uzasadnieniu swojego stanowiska uczestnicy w pierwszej kolejności podnieśli, że stanowiąca ich własność działka gruntu nr (...) nie posiada uregulowanego prawnie dostępu do drogi publicznej. Wskazali, że dostęp do drogi publicznej odbywa się w tym przypadku przez działkę (...) stanowiącą – według treści księgi wieczystej – własność H. M..

Uczestnicy podkreślili, że nieruchomość wnioskodawców graniczy z działką nr (...), która posiada dostęp do drogi gminnej [działki nr (...)]. Działka (...) stanowi drogę dojazdową do tej drogi gminnej dla przylegających do niej działek gruntu o nr geod. (...) [również stanowiącej własność wnioskodawców], (...) oraz (...). Wszystkie ww. działki powstały w wyniku podziału geodezyjnego jednej nieruchomości stanowiącej własność H. M.. W ramach tego podziału, działka (...) została przewidziana jako droga dojazdowa do nowo utworzonych działek, na co wskazuje już chociażby jej kształt. Uczestnicy podkreślili, że od daty nabycia prawa własności działek (...) wnioskodawcy korzystali z dojazdu do drogi gminnej właśnie przez działkę (...).

Wezwani do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania spadkobiercy H. M.: R. M. (2), R. M. (1), P. M. i D. M., nie zajęli stanowiska w sprawie.

W toku postępowania, w piśmie procesowym z dnia 30 lipca 2024 roku oraz 15 lipca 2025 roku, wnioskodawcy M. S. (1) i J. S. (1) zmodyfikowali wniosek w ten sposób, że wnieśli o ustanowienie, za jednorazowym wynagrodzeniem, na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr geod. (...), położonej w obrębie K. w gminie P., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...) oraz na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr geod. (...), położonej w obrębie K. w gminie P., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...):

1.  służebności drogi koniecznej na nieruchomości stanowiącej – według treści księgi wieczystej – wspólność majątkową małżeńską J. S. (3) i H. S., położonej w obrębie K. w gminie P., oznaczonej nr geod. (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...);

2.  służebności gruntowej na wyżej opisanej nieruchomości oznaczonej nr geod. (...), dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą (...), polegającej na prawie przeprowadzenia wszelkich urządzeń infrastruktury technicznej i prawie korzystania z tych urządzeń, w szczególności linii energetycznej, gazowej, wodociągowej, kanalizacyjnej, telewizyjnej, internetowej i telefonicznej.

Jednocześnie wnioskodawcy cofnęli wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej na nieruchomościach stanowiących działki gruntu o nr geod. (...) i (...).

Uczestnicy postępowania J. S. (2) i A. S. nie sprzeciwili się cofnięciu wniosku w stosunku do stanowiącej ich własność działki nr (...). Podtrzymali wniosek o zasądzenie na rzecz każdego z nich od wnioskodawców solidarnie kosztów zastępstwa procesowego i opłaty od udzielonych pełnomocnictw, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i § 1 ¹ k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Wnioskodawcy wnieśli o oddalenie w całości wniosku uczestników postępowania J. S. (2) i A. S. o zasądzenie na rzecz każdego z nich od wnioskodawców solidarnie kosztów zastępstwa procesowego i opłaty od udzielonych pełnomocnictw.

Wezwany przez Sąd do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania J. S. (3) zaoponował ustanowieniu drogi koniecznej na stanowiącej jego współwłasność działce gruntu nr (...). Wniósł o obciążenie tą służebnością działek gruntu o nr (...) i (...). W ocenie uczestnika, przeprowadzenie drogi koniecznej przez działkę (...) będzie najmniej uciążliwe, choćby ze względu na długość drogi, niż w przypadku jej poprowadzenia przez działkę (...). Natomiast działka (...) służy jako droga dojazdowa do drogi publicznej dla wielu sąsiadujących z nią nieruchomości. Zatem i w tym przypadku poprowadzenie drogi koniecznej nie będzie powodować nadmiernego obciążenia tej nieruchomości oraz będzie uwzględniać interes społeczno-gospodarczy właścicieli gruntów sąsiednich.

W toku niniejszego postępowania Sąd ustalił, że H. S. i J. S. (3) rozwiedli się w 1994 roku i dokonali podziału majątku wspólnego. H. S. zmarła 6 marca 2020 roku. W chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim z I. D. i posiadała jedno dziecko z poprzedniego związku małżeńskiego – syna M. S. (2). M. S. (2) w terminie ustawowym złożył przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku po matce i w dacie śmierci matki posiadał troje małoletnich dzieci: M. S. (2), G. S. i K. S., które spadku po babce nie odrzuciły.

Wezwani do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania małoletni M. S. (2), G. S. i K. S. – reprezentowani przez przedstawiciela ustawowego M. S. (2) – nie zajęli stanowiska w sprawie.

Zarządzeniem z dnia 14 maja 2024 roku Przewodniczący ustanowił dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika postępowania I. D. kuratora w osobie J. M. będącej pracownikiem Sądu Rejonowego w Piszu.

Kurator co do zasady przychylił się do wniosku o ustanowienie drogi koniecznej.

W toku niniejszego postępowania, w dniu 11.11.2024 roku zmarł uczestnik J. S. (3). Zgodnie z notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia (k. 361-362 akt sprawy), spadek po J. S. (3) nabyli: żona L. S. w ½ części oraz syn M. S. (2) w ½ części.

Wezwani do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania: L. S. oraz M. S. (2), nie zajęli stanowiska w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił, co następuje:

Na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 8 maja 1992 roku, W. S. i J. S. (1) kupili od H. M. prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr geod. (...), położoną w K. w gminie P., dla której w związku ze sprzedażą urządzona została w Sądzie Rejonowym w Piszu nowa księga wieczysta (...).

Na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 21 września 1992 roku, W. S. i J. S. (1) kupili od H. M. prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr geod. (...), położoną w K. w gminie P., dla której w związku ze sprzedażą urządzona została w Sądzie Rejonowym w Piszu nowa księga wieczysta (...).

Wymienione wyżej działki gruntu leżą w bezpośrednim sąsiedztwie i nie posiadają dostępu do drogi publicznej.

(okoliczności bezsporne, dowód: umowa sprzedaży z 08.05.1992 r. k. 305-305v; umowa sprzedaży z 21.09.1992 r. k. 303-304; wydruk z kw (...) k. 14-18; wyrys z mapy k. 13)

Działka gruntu nr (...) i działka gruntu o nr geod. (...), stanowiły pierwotnie część nieruchomości rolnej – działki gruntu oznaczonej nr geod. (...), będącej własnością H. M., dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadził księgę wieczystą (...).

W 1992 roku działka gruntu (...) uległa podziałom administracyjnym, w wyniku których powstały działki o nr (...), zaś pozostała część działki (...) otrzymała numer (...) . Na podstawie umowy sprzedaży zawartej 13 listopada 1992 roku, prawo własności działki (...) nabyli J. i H. małżonkowie S..

Działka (...) ma dostęp do drogi wewnętrznej – działki gruntu nr (...) – stanowiącej własność Gminy P., która przez drogę wewnętrzną nr (...) (również stanowiącą własność Gminy P.) ma dostęp do drogi powiatowej - działki nr (...).

Południowo-zachodnia część działki nr (...) - biegnąca od gminnej drogi wewnętrznej nr (...) do pierwszego punktu granicznego działki o nr (...) [stanowiącej własność małżonków S.] - ma kształt drogi.

W wyniku przeprowadzonych przez sąd - z udziałem biegłego geodety - oględzin działki nr (...), ustalono, iż na gruncie, część działki nr (...), biegnąca od gminnej drogi wewnętrznej nr (...) do granicy z działką nr (...), jest wykoszona i wykorzystywana jako droga dojazdowa. Ma też szerokość drogi. Pozostała część działki nr (...) - wzdłuż działek nr (...) - nie jest wykoszona, rosną na niej pojedyncze drzewa i zakrzaczenia. Fizycznie możliwe jest jednak ustanowienie na tej części służebności drogi koniecznej na rzecz działki nr (...).

(dowód: dokumentacja podziałowa działki nr (...) k. 145/185, w tym mapy k. 148, 161 i 173; mapa sporządzona przez biegłego geodetę D. Ż. k. 387; odpis księgi wieczystej (...) k. 87-87v; protokół oględzin k. 267-267v)

Powierzchnia drogi koniecznej poprowadzonej przez południowo-zachodnią część działki nr (...), łączącej nieruchomość władnącą (działkę (...)) z drogą wewnętrzną (działką nr (...)), wynosi 423 m ^{( 2)}.

Wartość jednorazowego wynagrodzenia należnego z tytułu ustanowienia wskazanej wyżej służebności gruntowej wynosi 1 600 złotych.

(dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji z mapą k. 383-388; opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości k. 431-458)

Zgodnie z treścią księgi wieczystej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Piszu dla działki nr (...), nieruchomość ta stanowi wspólność majątkową małżeńską J. S. (3) i H. S.. Wymienieni rozwiedli się w 1994 roku i nie dokonali podziału majątku wspólnego. H. S. zmarła 6 marca 2020 roku. W chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim z I. D. i posiadała jedno dziecko z poprzedniego związku małżeńskiego – syna M. S. (2). M. S. (2) odrzucił spadek po matce. W dacie śmierci matki posiadał on troje małoletnich dzieci: M. S. (2), G. S. i K. S., które spadku po babce nie odrzuciły.

J. S. (3) zmarł 11 listopada 2024 roku, a spadek po nim – zgodnie z notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia – nabyli: żona L. S. w ½ części oraz syn M. S. (2) w ½ części.

(okoliczności bezsporne, dowód: skrócony odpis aktu małżeństwa H. S. k. 107; skrócony odpis aktu zgonu H. S. k. 108; wyrok rozwodowy k. 113; oświadczenie o odrzuceniu spadku k. 115-117; skrócony odpis aktu zgonu J. S. (3) k. 336; akt poświadczenia dziedziczenia k. 361-362)

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz.U. z 2022r., poz. 1693), drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie wymienionej ustawy do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych.

Przepis art. 2 cytowanej wyżej ustawy stanowi, że drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie: drogi krajowe, drogi wojewódzkie, drogi powiatowe i drogi gminne.

Stosownie do treści art. 145 § 1 k.c., jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić (§ 2 zd. 1). Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy (§ 3).

Ustanowienie służebności drogi koniecznej służy zapewnieniu dostępu prawnie zagwarantowanego, skutecznego erga omnes i przysługującego każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości izolowanej. Warunkiem jest brak dostępu lub nieodpowiedni dostęp do drogi publicznej lub zabudowań gospodarskich.

Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "odpowiedniego dostępu", którym posłużył się w art. 145 § 1 k.c., co nakazuje przyjąć, że chodzi o jego potoczne rozumienie. W tym zaś ujęciu "odpowiedni" to "odpowiadający przeznaczeniu", "spełniający wymagane warunki" (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.09.2012r., IV CSK 34/12, Lex nr 1230155).

Nieruchomość ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, gdy łączy ją gospodarczo funkcjonalna droga gruntowa pozostająca pod zarządem gminy, ujęta w planie zagospodarowania przestrzennego gminy, będąca w powszechnym korzystaniu (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22.11.1982r., III CZP 44/82, OSNCP 1983, z. 5-6, poz. 70, Lex nr 2832). Za połączenie z drogą publiczną nie może być uznana droga, po której właściciel nieruchomości pozbawionej dostępu, lub inne osoby korzystające z tej nieruchomości komunikują się grzecznościowo, a nawet, gdy dostęp oparty jest na stosunku obligacyjnym z właścicielem nieruchomości sąsiedniej. Hipotezą art. 145 k.c. jest bowiem objęty dostęp o charakterze trwałym, nie skrępowany wolą osób trzecich (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.10.2011r., II CSK 94/11, Lex nr 1044002).

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wykazał jednoznacznie, że nieruchomość wnioskodawców nie ma dostępu do drogi publicznej.

Poprowadzenie drogi koniecznej poprzez działkę nr (...) [stanowiącą własność małżonków S.] byłoby bardzo utrudnione z uwagi na jej gęste zalesienie, i musiałoby obejmować jeszcze inną nieruchomość, tj. działkę (...) [stanowiącą współwłasność spadkobierców H. M.]. Istotne jest także, że działki (...) nie mają nic wspólnego z pierwotną nieruchomością składającą się niegdyś między innymi z działek nr (...).

Tymczasem zgodnie z art. 145 § 2 zdanie drugie k.c., jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między zainteresowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.

W zakresie stosowania art. 145 § 2 zd. 2 k.c. kilkukrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy, który wskazał, że ww. przepis zawiera stanowczą dyspozycję, iż w wypadku, gdy potrzeba ustanowienia drogi koniecznej jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, sąd zarządza przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej (vide wyrok SN z 19.11.1998r. w sprawie III CKN 41/98). Nadto wyjaśnił, że przy stosowaniu przesłanki z art. 145 § 3 k.c. trzeba mieć na względzie wymaganie pierwszeństwa przeprowadzenia drogi koniecznej po nieruchomości powstałej w wyniku czynności prawnej, jeżeli bowiem przed dokonaniem podziału komunikacja do dalszej części szczepowej nieruchomości odbywała się po działce wydzielonej, to dokonujący czynności prawnej powinni zabezpieczyć dojazd przez ustanowienie służebności (vide postanowienie SN z 04.11.2010r. w sprawie IV CSK 158/10).

Powyższe poglądy należy zestawić z faktem, iż prawo własności nieruchomości – działek gruntu (...) i (...) – stanowiących pierwotnie działkę gruntu o nr (...), wnioskodawcy nabyli od H. M.. Działki te wchodziły wówczas w skład nieruchomości rolnej stanowiącej majątek osobisty H. M., dla której w Sądzie Rejonowym w Piszu prowadzona była księga wieczysta (...). Z tej samej nieruchomości rolnej wydzielona została też działka gruntu (...) [stanowiąca współwłasność następów prawnych J. S. (3) i H. S.], której południowo-zachodnia część przybrała kształt drogi wewnętrznej i dochodzi do nieruchomości wnioskodawców, tj. działki (...).

Co więcej, w aktach księgi wieczystej (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Piszu dla nieruchomości wnioskodawców – działki nr (...), znajduje się mapa (karta 5) pochodząca z zasobów geodezji Starostwa Powiatowego w P. i stanowiąca załącznik do złożonego przez małżonków S. wniosku do sądu wieczystoksięgowego o założenie nowej księgi wieczystej dla działki (...) i wpis prawa własności na rzecz wnioskodawców, na której to mapie znajduje się zapis geodety: „wnioskuje się o obciążenie służebnością dojazdu działki (...)”. Działka (...) stanowiła niegdyś działkę o nr (...), a w wyniku kolejnego podziału otrzymała numer (...), co wprost wynika z dokumentacji podziałowej znajdującej się w aktach sprawy, w tym z map na karcie 148, 161 i 173.

Z uwagi na powyższe, nie budzi wątpliwości Sądu, że wszystkie nieruchomości odłączone od nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr (...) i sprzedane na rzecz m.in. wnioskodawców, mają charakter tzw. „gruntów szczepowych” lub „nieruchomości szczepowych”, opisanych m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z 12.10.2011r. w sprawie II CSK 94/11, co przekłada się na konieczność ustanowienia służebności drogi koniecznej na nieruchomości, z której nieruchomość władnąca została wydzielona.

Dlatego też Sąd orzekł, jak w punkcie I. sentencji postanowienia z dnia 31 grudnia 2025 roku – zgodnie z mapą sporządzoną przez biegłego sądowego D. Ż. znajdującą się na karcie 387 akt sprawy – i ustanowił na rzecz nieruchomości władnącej, tj. działki gruntu o nr geod. (...), służebność drogi koniecznej na nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr geod. (...).

Sąd oddalił wniosek w zakresie, w jakim dotyczył ustanowienia służebności drogi koniecznej także na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o nr geod. (...). W sprawie istotnym bowiem jest, działki (...) stanowią własność wnioskodawców. Zatem zarówno z, jak i do działki (...), istnieje dostęp do gminnej drogi wewnętrznej poprzez działkę (...). W tym przypadku, dodatkowe obciążanie służebnością gruntową właściciela działki nr (...) byłoby więc nieuzasadnione.

Z uwagi na powyższe ustalenia, Sąd na rozprawie w dniu 30 grudnia 2025 roku na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2, 3 i 5 pominął dowód zawnioskowany przez pełnomocnika wnioskodawców o zobowiązanie biegłego geodety do określenia w formie graficznej i opisowej przebiegu drogi koniecznej do działki (...).

Konsekwencją ustanowienia służebności drogi koniecznej jest zasądzenie od wnioskodawców solidarnie na rzecz uczestników postępowania będących następcami prawnymi J. S. (3) i H. S., stosownego wynagrodzenia i o tym Sąd orzekł w punkcie II. postanowienia.

Wynagrodzenie należy się za samo ustanowienie służebności drogi koniecznej i jest niezależne od szkody właściciela nieruchomości obciążonej. W doktrynie podkreśla się, iż wynagrodzenie powinno być świadczeniem jednorazowym. Nie ma przeszkód, aby zainteresowani uczestnicy postępowania wyrazili wolę orzeczenia przez Sąd wynagrodzenia spełnianego częściami (okresowo). Wówczas bez wątpienia odpowiadające prawu zgodne stanowisko stron wiązałoby sąd orzekający. Zasadniczo jednak sąd orzekający nie powinien sięgać do tej formy wynagrodzenia z własnej inicjatywy.

Sąd ustalił wysokość należnego uczestnikom postępowania jednorazowego wynagrodzenia w oparciu o opinie biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości P. S., tj. na kwotę 1 600 złotych.

Sąd w pełni podzielił opinie sporządzone na potrzeby niniejszej sprawy przez biegłego sądowego z zakresu geodezji i z zakresu szacowania nieruchomości. Opinie są jasne i pełne, wyjaśniają wszystkie istotne okoliczności, a równocześnie są poparte wiedzą i doświadczeniem zawodowym biegłych. Ponadto, opinie biegłych nie były kwestionowane przez wnioskodawców ani uczestników postępowania.

Zgodnie z art. 207 k.c., kwota wynagrodzenia przypadła uczestnikom postępowania stosownie do wielkości ich udziałów w prawie własności nieruchomości obciążonej, a więc:

1.  uczestnikowi I. D. kwotę 400 zł (1 600 zł : 2 = 800 zł : 2 = 400 zł) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się wydanego w sprawie orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

2.  uczestnikowi M. S. (2) kwotę 133,33 zł (1 600 zł : 2 = 800 zł : 2 = 400 zł : 3 = 133,33 zł) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się wydanego w sprawie orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

3.  uczestniczce G. S. kwotę 133,33 zł (1 600 zł : 2 = 800 zł : 2 = 400 zł : 3 = 133,33 zł) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się wydanego w sprawie orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

4.  uczestniczce K. S. kwotę 133,33 zł (1 600 zł : 2 = 800 zł : 2 = 400 zł : 3 = 133,33 zł) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się wydanego w sprawie orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

5.  uczestniczce L. E. S. kwotę 400 zł (1 600 zł : 2 = 800 zł : 2 = 400 zł) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się wydanego w sprawie orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności;

6.  uczestnikowi M. S. (2) kwotę 400 zł (1 600 zł : 2 = 800 zł : 2 = 400 zł) płatną w terminie tygodniowym od dnia uprawomocnienia się wydanego w sprawie orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku zwłoki w płatności.

O należnych uczestnikom odsetkach za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c.

W ocenie Sądu, oddaleniu podlegał wniosek wnioskodawców o ustanowienie na działce (...) - na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości władnących, tj. działek (...) - służebności polegającej na prawie przeprowadzenia wszelkich urządzeń infrastruktury technicznej i prawie korzystania z tych urządzeń, w szczególności linii energetycznej, gazowej, wodociągowej, kanalizacyjnej, telewizyjnej, internetowej i telefonicznej.

W orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, zgodnie z którym, służebność przesyłu nie jest rodzajem służebności gruntowej lecz odrębnym typem służebności. Stanowisko to potwierdza systematyka Kodeksu cywilnego, wprowadzając w art. 305 ⁴ k.c. odesłanie do odpowiedniego stosowania do służebności przesyłu przepisów dotyczących służebności gruntowych, a także umiejscowienie regulacji tej instytucji w odrębnym rozdziale umieszczonym w dziale poświęconym służebnościom. Zgodnie z treścią art. 305 ¹ k.p.c. legitymację czynną do żądania ustanowienia służebności ma przedsiębiorca, który zamierza wybudować, lub którego własność stanowią urządzenia przesyłowe. A zatem powinien to być tzw. przedsiębiorca przesyłowy. Wnioskodawcy w żaden sposób nie wykazali, aby prowadzili działalność związaną z przesyłem jakichkolwiek mediów.

Wskazać należy, że art. 145 k.c. stanowi podstawę prawną do ustanowienia służebności drogi koniecznej dla nieruchomości nieposiadającej odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Kodeks cywilny nie przewiduje expressis verbis ani w art. 145 k.c., ani w żadnym innym przepisie ustanowienia służebności gruntowej polegającej na obciążeniu nieruchomości sąsiedniej prawem przeprowadzenia sieci i przewodów elektrycznych, energetycznych, paliwowych, telekomunikacyjnych, wodociągowych, kanalizacyjnych i innych podobnych urządzeń przesyłowych. Przepis art. 145 k.c., zezwalający na ustanowienie służebności drogi koniecznej, nie stanowi podstawy do ustanowienia takiej służebności.

Natomiast nawet gdyby uznać, że dopuszczalne jest ustanowienie przez sąd - na podstawie stosowanego w drodze analogii art. 145 k.c. - służebności gruntowej umożliwiającej przyłączenie do sieci elektrycznej i innych urządzeń przesyłowych nieruchomości zabudowanej i niezabudowanej, pozbawionej połączenia z siecią i obciążenia tą służebnością nieruchomości mającej bezpośrednią łączność z tą siecią, w ocenie Sądu Rejonowego rozpoznającego niniejszą sprawę, wnioskodawcy nie udowodnili, że w sprawie spełnione zostały przesłanki ustanowienia tej służebności. W aktach sprawy brak bowiem jakichkolwiek dowodów, które potwierdzałyby, że nieruchomość władnąca pozbawiona jest połączenia z siecią energetyczną, wodno-kanalizacyjną, gazową, internetową, telefoniczną, telewizyjną, ani dowodów, że nieruchomość mająca być tą służebnością obciążona, posiada bezpośrednią łączność z wymienionymi wyżej sieciami. Dlatego też wniosek ten, jako nieudowodniony, podlegał oddaleniu.

Na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 09.03.2018r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018r. poz. 536) w zw. z § 5 pkt 3) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015., poz. 1800 ze zm.), Sąd przyznał kuratorowi J. M., mając na względzie rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora, wynagrodzenie w kwocie 200 złotych, którą polecił wypłacić z uiszczonej przez wnioskodawców zaliczki.

Na podstawie art. 80 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd zwrócił wnioskodawcom niewykorzystane zaliczki. Wnioskodawcy wpłacili tytułem zaliczek kwoty 500 złotych i 6000 złotych. Z pierwszej zaliczki pokryte zostało wynagrodzenie kuratora (200 zł) oraz wynagrodzenie biegłego geodety za udział w oględzinach nieruchomości (67,53 zł). Natomiast druga zaliczka została przeznaczona na pokrycie kosztów pisemnych opinii sporządzonych przez powołanych w sprawie biegłych z zakresu geodezji i szacowania nieruchomości (łącznie 5 460,10 zł).

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.

Opłatę sądową od wniosku (200 zł), koszt wynagrodzenia powołanych w sprawie biegłych (5 527,63 zł) oraz koszt wynagrodzenia kuratora (200 zł), ponieśli wnioskodawcy, albowiem były to koszty sądowe związane z ich udziałem w sprawie. Ustanowienie przedmiotowej drogi koniecznej leżało wyłącznie w interesie wnioskodawców. Obciążenie uczestników ww. kosztami, gdy stanowiąca ich własność nieruchomość zostaje obciążona ograniczonym prawem rzeczowym, jest co najmniej niewłaściwe i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska wnioskodawców i uczestników postępowania J. S. (2) i A. S., jakoby poniesione przez nich koszty niniejszego postępowania dotyczące kosztów związanych z udziałem pełnomocników procesowych, winny obciążać przeciwnika.

W postępowaniu nieprocesowym zasadą jest, że każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie ( art. 520 § 1 k.p.c. ). Wyjątki od niej przewidziane są w art. 520 § 2 k.p.c. – zgodnie z którym, jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości oraz w art. 520 § 3 k.p.c. – w myśl którego jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika, przy czym przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie.

Rozwiązanie z art. 520 § 1 k.p.c. odbiega od reguły dominującej w procesie, w myśl której strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi – na jego żądanie – wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony ( art. 98 § 1 i art. 98 1 k.p.c. ). Z treści art. 520 k.p.c. wynika, że ustawodawca zakłada, że w zasadzie uczestnicy postępowania nieprocesowego są w tym samym stopniu zainteresowani jego wynikiem, a orzeczenie sądu udziela ochrony prawnej każdemu uczestnikowi. Dlatego ten, kto poniósł koszty sądowe lub koszty zastępstwa procesowego, nie uzyska zwrotu wydanych kwot od innego uczestnika, ale i nie jest obowiązany do zwracania kosztów poniesionych przez innego uczestnika. Według wyrażonej w § 1 art. 520 k.p.c. zasady każdy uczestnik postępowania nieprocesowego ponosi koszty, które sam wydatkował bezpośrednio lub, które powstały na skutek uwzględnienia przez sąd jego wniosku o przeprowadzenie określonych czynności procesowych. Wyjątek od wskazanej powyżej reguły stanowi § 2 i 3 komentowanego przepisu.

W trybie nieprocesowym dopuszczalne jest więc orzekanie o kosztach postępowania w ten sposób, że zostaną one stosunkowo rozdzielone, albo jedna ze stron zostanie nimi obciążona ( art. 520 § 2 i 3 k.p.c. ). Takie rozstrzygnięcie jest jednakże wyjątkiem od zasady i jego zastosowanie wymaga wykazania, że wystąpiły okoliczności je uzasadniające. Wynika to wprost z zawartego w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. wyrażenia „sąd może”. W postępowaniu nieprocesowym sąd ma więc możliwość oceny, czy rodzaj sprawy, jej okoliczności, wątpliwość występujących w niej zagadnień prawnych czyniły i w jakim zakresie nietrafność lub nawet oczywistą niesłuszność stanowiska któregoś z uczestników w tym sensie „przegrywającego sprawę” i w zależności od tej oceny odmówić zasądzenia albo zasądzić zwrot kosztów. Rozwiązanie to jest elastyczne i uwzględnia różnorodność spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym. Wyrażonej w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. reguły stosunkowego rozdzielania kosztów postępowania lub obciążenia nimi jednego uczestnika nie można zatem wykładać jako obowiązku sądu bezwzględnego obciążenia uczestnika tymi kosztami zawsze, gdy stopień zainteresowania uczestników wynikiem postępowania jest różny lub występuje sprzeczność interesów.

Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy stoi na stanowisku, iż w niniejszej sprawie nie ziściły się przesłanki, które umożliwiałyby orzeczenie o kosztach tego postępowania z pominięciem reguły zawartej w art. 520 § 1 k.p.c. w zakresie w jakim strony poniosły koszty związane z udziałem pełnomocników procesowych. Zaznaczyć należy, że przegrywającym sprawę w rozumieniu art. 520 § 3 k.p.c. jest ten uczestnik, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone. Wniosek wnioskodawców o ustanowienie drogi koniecznej został uwzględniony w całości. Faktem jest, że pierwotnie wnioskodawcy wnosili o obciążenie służebnością nieruchomości stanowiącej własność uczestników J. i A. S., zaś w toku postępowania, w wyniku oględzin przeprowadzonych z udziałem sądu i biegłego, zmodyfikowali wniosek i ostatecznie służebnością obciążona została nieruchomość stanowiąca własność innych uczestników. Modyfikacja wniosku w sprawie o ustanowienie drogi koniecznej nie daje jednak, w ocenie Sądu, podstaw do zasądzenia od występującego z tym wnioskiem na rzecz uczestników wnoszących o jego nieuwzględnienie, kosztów postępowania związanych z jego rozpoznaniem.

W rezultacie Sąd postanowił, iż koszty niniejszego postępowania związane z udziałem pełnomocników procesowych, w świetle jego okoliczności, wnioskodawcy i uczestnicy winni ponieść we własnym zakresie stosownie do reguły zawartej w art. 520 § 1 k.p.c.

sędzia Magdalena Łukaszewicz